News From Nepal

‘कृष्ण खुलालले खानीखोलामा बेथितिको नेतृत्व गरिरहेका छन्’

  • 365
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    365
    Shares

२०२५ साल भाद्र २४ गते खानीखोला गाउँपालिका वडा नं. ५ स्थित ताल्ढुंगामा बुवा ज्ञान बहादुर लामा र आमा पदमादेवी लामाको कोखबाट जन्मिएका शेखर लामा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) काभ्रेका नेता हुन् । तत्कालीन नेकपा एमाले खानीखोला गाउँपालिकाका इन्चार्ज समेत रहेका उनले राजनीतिमा झण्डै दुई दशकभन्दा बढी समय बिताइसकेका छन् । वि.स. २०४७ सालदेखि राजनीतिमा प्रत्यक्ष रुपमा संलग्न भएका उनी २०५४ सालमा तत्कालीन नेकपा एमालेबाट साल्मेचाकल गाउँ विकास समितिको अध्यक्षमा समेत निर्वाचित बनेका थिए । गाविस अध्यक्ष रहँदा पार्टी संगठन र स्थानीय विकासमा उनले विशिष्ट योगदान गरेको व्याख्या अहिले पनि सुनिन्छ । उनै नेता लामा अहिले खानीखोला गाउँकार्यपालिका र उनी आबद्ध पार्टी नेपाल कम्युनिष्ट (पार्टी) का विभिन्न गतिविधिहरुको खुलेर विरोध गर्छन् ।उनीसँग खानीखोला गाउँपालिकाको पछिल्लो अवस्था, त्यहाँका स्थानीय सरकारको समीक्षा लगायतका विषयमा गरिएको कुराकानी यहाँ प्रस्तुत छ ।

राजनीतिमा किन लाग्नुभयो ?
त्यतिबेलाको राज्य व्यवस्थाको कारणले म राजनीतिमा लागेको हुँ । एकल जात्तीय राज्य शासनविरुद्ध लडन्ुपर्छ भन्ने लागेरै म राजनीीतमा लागेको हुँ । त्यतिबेलाको राज्य व्यवस्थाको कारणले धेरै समस्याहरु सिजर्ना भएको थियो । त्यसलाई निराकरण गर्नेहेतुका साथ राजनीतिमा लागेको हुँ । सारांशमा भन्नुपर्दा गरिबी, शिक्षा र अभाव राजतन्त्रात्मक व्यवस्थाको कारण भएको हो भन्ने लागेर म तिनको विरुद्ध लड्न राजनीतिमा लागे ।

स्थानी यसरकारलाई कसरी हेरिरहनुभएको छ ?
अहिलेका स्थानीय तहका जन्रपतिनिधिहरुको व्यवहार हेर्दा मलाई गाउँपालिकाहरुमा नियुक्ति गरेको कर्मचारी जस्तो लाग्छ । त्यसले कुनै परिवर्तन गर्न सक्दैन । किनभने अहिले स्थानीय तहका निर्वाचित जनप्रतिनिधि भनेको चाहिँ मृग नचिन्नेलाई सिकार खेल्न पठाएको जस्तो देखिन्छ । कोही मेयरहरु ठेकेदार आफैँ छन्, कोही उपमेयर के छन्, सबै ठाउँका जनप्रतिनिधि त्यस्तै छन् ।

तपाईले त निर्वाचित जनप्रतिनिधिलाई नै नियुक्तप्राप्त सरकारका कर्मचारीको रुपमा व्याख्या गर्नुभयो, यो अवस्था कसरी आयो ?
म अघि पनि भने, पहिलो चाहिँ मृग नचिन्नेलाई सिकार खेल्न पठाएर यो अवस्था आएको हो । जसले मृग नै चिन्दैन, उसलाई सिकार खेल्न पठाएर त उसले जुन जन्तु, देख्छ त्यसैलाई मारेर ल्याउँछ र मैले सिकार खेलेर ल्याए भन्छन् । त्यस्ता मान्छेहरुको हातमा स्थानीय तहको नेतृत्व पुग्दा यो समस्या आएको हो ।

त्यस्तै, मुख्य कुरा त हाम्रा जनप्रतिनिधि गैरजिम्मेवार छन् । त्यससँगै अहिलेका जनप्रतिनिधिले विकेन्द्रिकृत राज्यसत्ता वा विकेन्द्रिकृत राज्य शासनको अर्थलाई बुझ्न सकेका छैनन् । त्योभन्दा पनि महत्वपूर्ण कुरा चाहिँ अहिलेका जनप्रतिनिधिले संघीयता भनेकै बुझेका छैनन् ।

त्यही संघीय संरचनामा निर्वाचित जनप्रतिनिधिले नै संघीयताको बारेमा थाहा नहोला र ?
विल्कुल थाहा छैन । सीमित मान्छेहरुलाई बाहेक यो संघीयताको बारेमा कसैलाई जानकारी वा ज्ञान नै छैन । राजनीतिक नेतृत्वका पनि केही मान्छेहरुलाई मात्रै संघीयताको बारेमा ज्ञान छ ।बाँकी मान्छेलाई थाहै छैन । तपाईले देख्न सक्नुहुन्छ, दुईतिहाईप्राप्त संघीय सरकार अहिले किन चल्न सकिरहेको छैन ? यसलाई राम्रोसँग नियाल्नु भयो भने कसरी अगाडि बढ्ने भन्ने कुरा नै सरकारलाई थाहा नभएको जस्तो देखिन्छ । प्रदेश सरकार बनेको छ, मन्त्री, मुख्यमन्त्री छन्, अधिकार कहाँनेर हो भनेर उनीहरु नै अलमलमा छन् । यी सबै संघीयता नबुझेरै भएको हो ।

त्यसो भए खानीखोलाका जनप्रतिनिधि संघीयता बुझेका छैनन् ?
स्वभाविक रुपमा मैले भने कि उनीहरुले संघीयताको वास्तविक परिभाषा बुझेका छैनन् ।

तपाईको नजरमा खानीखोलाको विकास किन हुन सकेन ?
सहरका अथवा विकसित ठाउँका मान्छेहरुले डाँडापारिका मान्छेहरुका खासै बुद्धि वा बौद्धिक क्षमता छैन भन्ने खालका आँकलन गर्छन् । त्यसमध्येका जो आदेश मान्छ, त्यसलाई काखी च्याप्ने गरेकाले पनि अहिले खानीखोलाको विकास हुन सकेको छैन । बौद्धिक क्षमता भएकाले अरुको कुरा सुन्दैन भनेर आदेश मान्नेलाई टिकट दिँदा अहिले खानीखोलाको विकास हुन सकेको छैन ।

भन्नाले तत्कालीन एमालेबाट आदेश मान्नेले टिकट पायो, क्षमता भएकाले पाएन, भन्न खोज्नुभएको हो ?
हो, त्यही नै हो ।आदेश मान्नेलाई बिनाशर्त टिकट दिलायो । तर, क्षमतावानहरुलाई पन्छाइयो ।

अहिलेका खानीखोलाका अध्यक्ष कृष्ण खुलालले आदेश मान्ने भएर टिकट पायो भन्न खोज्नुभयो, कसको आदेश मान्नुहुन्छ त उहाँ ?
खुलालजीले अहिलेसम्म व्यक्तिगत आदेशहरु मानेको देखिन्छ । टिकट वितरणमा भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने ठाउँमा निवर्तमान सांसद् रामहरि सुवेदी थिए । खुलाल र सुवेदी पनौतीका छिमेकी हुन् । बिहान अनि बेलुकी देखिरहने । मेरो आदेश खुलालले मान्छ भनेर सुवेदीले दबाबमा टिकट खुलाललाई दिएको हो ।

त्यति मात्रै कारण त नहोला नि ?
म प्रष्टसँग भन्न चाहन्छु । अर्को मुख्य कारण भनेको जातिवादले गर्दा खुलालले टिकट पाएको हो । एमालेलाई जनजाति विरोधी अनि, बाहुनहरुको पार्टी भनेर त्यतिबेला जुन खालको आरोप लाग्थ्यो, त्यो चाहिँ त्यतिबेला पुष्टि भयो ।

तपाईले किन टिकट पाएन त ?
मेरो पनि चाहना थियो ।तर, वितरणको क्रममा नियमसंगत ढंगबाट छनौट भएन । टपक्क टिपेर मान्छेलाई टिकट दिँदा मैले नपाएको प्रष्टसँग देख्न सक्नुहुन्छ ।

तपाईले जातिवाद के–केमा देख्नुभयो ?
जातिवाद त अहिले काममा पनि प्रशस्तै भेटिन्छ । जागिर खुवाउने सन्दर्भमा हेर्नुस्, उपभोक्ता समिति गठन गर्दा हेर्नुस्, सबै ठाउँमा अहिले जातिवादले ठूलो काम गरेको प्रष्टै देख्न सक्छौँ । नियमविपरीत कोठे बैठकहरु गरेर कयौँ जातिवादका कामहरु गरेको हामीले देख्न सक्छौँ ।

भन्नाले खानीखोलाका अध्यक्षले ब्राम्हण क्षेत्रीलाई मात्रै अवसर दियो भन्न खोज्नुभएको हो ?
हो, त्यही नै हो ।

खुलालको १८ महिने कार्यकाललाई कसरी समीक्षा गर्नुहुन्छ ?
०६२ सालदेखि यता राजनीतिको कुनै पनि विधामा खुलाल नदेखिएका पात्र हुन् । साँस्कृतिक अपचलन र बिचलनले गर्दा खुलालको आर्थिक अवस्था कमजोर थियो । त्यो आर्थिक अवस्थालाई जेसुकै भए पनि सुधारोस्, भन्ने हेतुले पेन्सन स्वरुपले उनलाई टिकट दिएको हो । त्यसैले उनीबाट अपेक्षाकृत काम हुन्छ भन्ने मेरो सपना पनि थिएन । त्यही भएर उनले के गर्न सक्यो अनि सकेन भन्ने कुरा छर्लङ्गै छ, तपाई आफैँ पनि गएर हेर्न सक्नुहुन्छ ।

खुलालले केही गरेको छैन भन्न खोज्नुभएको हो ?
खुलालले केही गर्न सकेनन्, म भन्दिँन, अरु केही गर्न नसके पनि खुलालले खानीखोलाभित्रका बेथितिको नेतृत्व गरेका छन् । सबै बेथितिहरु जन्माएर उनले त्यसको सक्षम ढंगबाट गरेको देखिन्छ ।

त्यसबाहेक अन्य विकास निर्माणका कुनै पनि काम उनले गरेका छैनन् । उनले काम गरेको भए त मूल्यांकन गरे भइहाल्यो नि । ५० लाखको योजनामा कांग्रेसले जितेको वडामा ५ लाखले १७ सय मिटर बाटो खन्छ, कम्युनिष्ट पार्टीले नेतृत्व गरेको भन्ने ठाउँमा ५० लाखमा जम्मा २२ सयमिटर खन्छ । भनेपछि त्यही अनुमान गर्नुभए भइहाल्यो नि ।

खुलालले बेथितिको नेतृत्व गर्नुपर्ने अवस्था किन सिर्जना भयो ?
पहिलो कुरा त, हाम्रा जनप्रतिनिधि जिम्मेवार छैनन् । कहाँ–कहाँबाट पैसा कमाउन सकिन्छ भन्नेतिर ध्यान छ । आफैँ खान लागि परेका छन् । कसरी पैसा कमाउन सकिन्छ, भन्नेतिर मात्रै हाम्रा जनप्रतिनिधिको ध्यान गएको देखिन्छ । जनप्रतिनिधिले त विकास निर्माणका कुन कुन कामहरु राम्रोसँग उचित ढंगबाट भएको छ या छैन भनेर निगरानी राख्नुपर्ने हो । तर, जनप्रतिनिधि आफैँ डोजर किन्न थालेपछि, उनीहरुबाट के आशा गर्ने ? कस्तो अवस्था सिर्जना भयो भन्ने आफैँ सोच्नुस् ।

कसले किन्यो डोजर चाहिँ ?
वडा नं. ५ का अध्यक्ष दुर्गा तिमिल्सिना र ६ नं. का अध्यक्ष मानबहादुर गोलेजी डोजर किन्न सफल हुनुभयो । आफ्नो सम्पति भए पनि उहाँहरुले यतिबेला देखाउनु हुँदैनथ्यो । किनभने मान्छे हेरिरहेका छन् । आफ्नो सम्पति बेचेर किन्दा त अहिले आलोचना खप्नुपर्छ भने उनीहरुले त स्थानीय तहको ऋण अस्ति प्रदेशसभाको निर्वाचनसम्म हाम्रो पैसा कहिले आउँछ दाइ भनेर सोधिरहेको थियो, त्यो ऋण त्यतिबेलासम्म थियो, तर असारसम्म आइपुग्दा त डोजर खरिद गर्न सक्नेसम्मको हुनुभएछ ।

सरकार त पार्टीले चलाउनुपर्ने होइन र ?
तर, पार्टी अहिले माथिबाटै भद्रगोल भइसकेको छ । त्यसो भएर अब पार्टीले सरकार चलाउने अवस्था छैन ।

तर, नेकपा बन्नुअघि एमाले र माओवादी अलग पार्टी हुँदा एमाले त सिस्टममै थियो होइन ?
माओवादी र एमाले फरक हुँदा एमालेको कमिटि थियो । सिस्टममै थियो । तर, पार्टी कमिटिमा निर्णय भएका कुराहरु स्थानीय सरकारले कार्यान्वयन नै गरेनन् ।

किन नि ?
किनभने ती जनप्रतिनिधि एमाले पार्टीको थिएनन्, उनीहरु व्यक्तिगत सेवाको लागि उपस्थित भएका मान्छे हुन् । राष्टिय रुपमा हेर्नुभयो भने पनि जितेर गएकाहरु पनि कम्युनिष्ट होइनन्, त्यसैले सरकार सञ्चालन गर्न गाह्रो भइरहेको छ ।

तपाईजस्तो जिम्मेवार मान्छेले सार्वजनिक रुपमै विरोध गर्नपर्ने अवस्था कसरी आयो ?
पार्टीको जिम्मेवार मान्छेले भनेको कुनै पनि कुराहरु कार्यान्वयन नै नहुने भएपछि सार्वजनिक रुपमा विरोध नगरेर के गर्ने त ? मुख्य कुरा भनेको कुनै पनि जनप्रतिनिधि पार्टीको सिद्धान्त कार्यान्वयन गर्न जाने हो । तर, त्यो कुराहरु कार्यान्वयनमा लैजान नसकेपछि त विरोध नै गर्ने होइन ? माथिको सरकार सुखी नेपाली समृद्ध नेपालको सपना देख्ने तर तलकाहरु डोजर किन्नतिर लागेपछि पार्टीको सपना पूरा हुन्छ ?

त्यहाँका सचेतवर्ग खानीखोलाको बेथिति टुलुटुलु हेरेर किन बसेका छन् त ?
पहिलो कुरा त, जनताले त्यहाँका सरकारसँग होइन, पार्टीसँग विश्वास गरेका छन् । पार्टीमा आस्था भएका कारण उनीहरुले त्यही पार्टीका सरकारको खुलेर विरोध गर्न सकेका छैनन् । त्यसैले त्यहाँका सचेतवर्ग बेथिति हेरेर बसेका होइनन्, उनीहरु पार्टीका कारण चुप छन् ।

खुलाल नेतृत्वको सरकारलाई के सुझाव दिनुहुन्छ ?
पहिलो कुरा त खुलाललाई जसले प्रतिस्थापन गराउन लाग्यो, त्यो मान्छेले जनताको बहुदलीय जनवादमा कार्यक्रमिक रुपमा आएको थियो, त्यो कुराहरु अब जनताले घाँस दाउरा गर्ने ठाउँमा कार्यान्वयनमा लैजान आदेश दिन्छ कि दिँदैन ? दिँदैन भने खुलाल आफैँले अब ती आदेशकर्तासँग सुझाव लिनुप¥यो ।

पार्टीलाई के सुझाव दिनुहुन्छ ?
तल्ला कमिटिहरु पूरै अस्तव्यस्त छ, त्यसैले जतिसक्दो चाँडो पार्टी एकीकरणलाई स्थानीय तहसम्म पु¥याउन म सुझाव दिन्छु ।

अन्त्यमा?
अन्तिममा म तपाईलाई सुझाव दिन चाहन्छु । डाँडापारिजस्तो विकट ठाउँमा जन्मिएर पत्रकारिताको क्षेत्रमा योगदान दिनुभएका तपाईजस्ता व्यक्ति अब बेला–बेलामा गाउँ जानुप¥यो । खानीखोलाको विकासका सन्दर्भमा भएका कामहरुलाई जस्ताको तस्तै सार्वजनिक गर्ने कामको थालनी तपाईले अब झन् सशक्त रुपमा गर्नुप¥यो ।

Leave A Reply

Your email address will not be published.