अमित खनाल ।
आजको जेनरेशन जेड (Gen Z) डिजिटल युगको अत्यधिक प्रविधि-अभ्यस्त पुस्ता हो। उनीहरूले स्मार्टफोन, इन्टरनेट, र सामाजिक सञ्जाललाई मात्र होइन, प्रविधिका धेरै नयाँ आयामहरूलाई जीवनको अभिन्न हिस्सा बनाएका छन्। तर, प्रविधिको यो गहिरो सम्बन्धका बाबजुद, उनीहरूको विचारशीलता, राजनैतिक चेतना, र कूटनीतिक क्षमतामा भने कमी स्पष्ट देखिन्छ।
उदाहरणका लागि, सामाजिक सञ्जालमा उनीहरू कुनै विषयमा प्रतिक्रिया दिन निकै सक्रिय देखिन्छन्। ट्विटर र इन्स्टाग्राममा आफ्नो धारणा राख्दै ट्रेन्ड बनाउन उनीहरू सक्षम छन्। तर, यो सक्रियता अक्सर सतही र भावनात्मक देखिन्छ। राजनैतिक वा सामाजिक बहसमा सहभागी हुँदा तार्किक तर्क दिनुको सट्टा, व्यक्तिवादी आक्षेप र भावनात्मक प्रतिक्रियामा अल्झिने प्रवृत्ति देखिन्छ। यसले गम्भीर विषयवस्तुलाई हल गर्नेभन्दा झन् विवादास्पद बनाउने काम गर्छ।
राजनीतिमा पनि उनीहरूको चेतना कमजोर देखिन्छ। जेन जेडका धेरै युवा राजनैतिक गतिविधिमा चासो राख्छन्, तर त्यो चासो सतही हुन्छ। उदाहरणका लागि, उनीहरूले कुनै नेताको भाषणको एक अंश सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनाउँछन्, तर त्यो भाषणको वास्तविक सन्दर्भ बुझ्ने वा यसको प्रभावकारिता मूल्याङ्कन गर्ने प्रयास गर्दैनन्। नेपालको परिप्रेक्ष्यमा, उनीहरूले चुनावमा भोट त दिन सक्छन्, तर तिनले कुन उम्मेदवार वा नीति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने विषयमा पर्याप्त अनुसन्धान गर्दैनन्।
कूटनीतिक क्षमताको अभावले व्यक्तिगत र सामूहिक जीवनमा पनि असर पारेको छ। टिमवर्क वा सामाजिक सम्बन्धमा समस्या हुँदा सहकार्य र वार्ताको माध्यमबाट समाधान खोज्नुभन्दा आक्रोश व्यक्त गर्ने वा दूरी बनाउने प्रवृत्ति देखिन्छ। यसले सम्बन्धमा टकराव र असमझदारी बढाउँछ। जस्तै, कुनै टिम परियोजनामा असहमति हुँदा, उनीहरूले कूटनीतिक समाधान खोज्नुभन्दा आफ्नो पक्ष मात्र सही ठान्ने र अन्यलाई कमजोर देखाउने प्रयास गर्छन्।
जेन जेड प्रविधिको प्रयोगमा प्रवीण भए पनि, विचारशीलता, राजनैतिक परिपक्वता, र कूटनीतिक क्षमतामा उनीहरू पछि परेका छन्। यदि उनीहरूले आलोचनात्मक सोच र सहकार्यको कला सिकेनन् भने, यो प्रवृत्तिले समाजमा दीर्घकालीन समस्या निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, शिक्षा प्रणाली, परिवार, र समाजले उनीहरूको सोचको गहिराइ र कूटनीतिक सीपमा सुधार गर्न ध्यान दिनु आवश्यक छ। यस्तो सुधारले उनीहरूलाई प्रविधिको मात्र होइन, विचार र नेतृत्वको कुशल प्रयोगकर्ता बनाउनेछ।
